«Το διάστημα δεν αποτελεί πλέον πολυτέλεια αλλά κρίσιμη ψηφιακή υποδομή και εργαλείο γεωπολιτικής αυτονομίας». Με αυτή τη φράση ο γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Κωνσταντίνος Καράντζαλος, περιέγραψε τη φιλοσοφία πίσω από τη νέα διαστημική στρατηγική της χώρας, η οποία φιλοδοξεί να μετατρέψει την Ελλάδα από απλό χρήστη διαστημικών υπηρεσιών σε παραγωγό τεχνολογίας, δεδομένων και εφαρμογών με ευρωπαϊκή και διεθνή εμβέλεια.
Η νέα αυτή στρατηγική αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια διαστημική οικονομία εκτιμάται ότι θα αγγίξει τα 1,8 τρισ. ευρώ έως το 2035, μετατρέποντας το διάστημα σε έναν από τους ταχέως αναπτυσσόμενους τεχνολογικούς κλάδους διεθνώς.
Πέρα από την επέκταση του ελληνικού στόλου μικροδορυφόρων, μέσω νέου εθνικού διαστημικού προγράμματος ύψους 350 εκατ. ευρώ που ανακοινώθηκε, το υπουργείο συντάσσει την πρώτη ολοκληρωμένη Εθνική Στρατηγική για το Διάστημα, δρομολογεί την αποστολή του πρώτου Έλληνα αστροναύτη, ενώ σχεδιάζει να μεταλαμπαδεύσει την φλόγα της εξερεύνησης του διαστήματος και στους νέους μέσω του πρώτου Πανελλήνιου Μαθητικού Διαστημικού Προγράμματος. Στόχος, όπως εξήγησαν κυβερνητικά στελέχη και εκπρόσωποι της βιομηχανίας, είναι να δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα που θα συνδέει τη βιομηχανία, τα πανεπιστήμια, την έρευνα και την εκπαίδευση.
Από τους 17 στους 24 δορυφόρους
Το βασικότερο εγχείρημα της επόμενης ημέρας αποτυπώνεται στο πρόγραμμα HELLAS SPACE 2.0, προϋπολογισμού 350 εκατ. ευρώ, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και σχεδιάζεται να υλοποιηθεί σε ορίζοντα τετραετίας σε συνεργασία με την ESA και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος. Να σημειωθεί ότι δεδομένης της εκπνοής του Ταμείυ Ανάκαμψης, τα χρήματα έχουν ήδη προϋπολογισθεί και μεταφερθεί στην ESA ώστε να διασφαλιστεί η αξιοποίηση τους. Όσο για το πρόγραμμα, φιλοδοξεί να αποτελέσει τη φυσική συνέχεια του πρώτου Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων που στόχευσε στη δημιουργία των βασικών υποδομών. Ειδοποιός διαφορά ωστόσο είναι ότι μέσω του δεύτερου προγράμματος επιχειρείται να δημιουργηθούν μόνιμες εθνικές δυνατότητες.
«Περνάμε από τη δημιουργία υποδομών σε πραγματικές, βιώσιμες εθνικές δυνατότητες. Από το τοπικό πρωτάθλημα πηγαίνουμε πλέον στο Champions League», ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου.
Στο επίκεντρο του νέου σχεδιασμού βρίσκεται η ανάπτυξη συνολικά 24 ελληνικών δορυφόρων, έναντι των 17 που προβλέπονταν αρχικά, οι οποίοι θα προσφέρουν δεδομένα παρατήρησης Γης πολύ υψηλότερης ανάλυσης, ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες, νέες υπηρεσίες πλοήγησης, αυτόνομα συστήματα σε τροχιά, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για την επεξεργασία γεωχωρικών δεδομένων, αλλά και λύσεις μετακβαντικής κρυπτογράφησης.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τα δεδομένα αυτά θα αξιοποιούνται από την Πολιτική Προστασία, το Λιμενικό καθώς και από τα υπουργεία αγροτικής Ανάπτυξης, Άμυνας και Πολιτικής Προστασίας για την διαχείριση φυσικών καταστροφών. Ωστόσο όπως διευκρινίστηκε πρόσβαση θα έχουν και άλλοι φορείς όπως οι Δήμοι και άλλοι δημόσιοι οργανισμοί.
Αυτά τα δεδομένα άλλωστε αποτελούν και το μεγαλύτερο στοίχημα .«Τα δεδομένα είναι ο πραγματικός πλούτος», σημείωσε ο κ. Καράντζαλος, εξηγώντας ότι πλέον η χώρα θα μπορεί να αποκτά σχεδόν σε πραγματικό χρόνο εικόνες υψηλής ανάλυσης, οι οποίες θα χρησιμοποιούνται για τη λήψη αποφάσεων».
Ήδη, όπως ανέφερε, περισσότερες από 50 ελληνικές εταιρείες, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια συμμετείχαν στην ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών ώστε η συλλογή, επεξεργασία και διάθεση των δεδομένων να γίνεται σχεδόν αυτόματα.
Για πρώτη φορά Εθνική Στρατηγική Διαστήματος
Το Hellas Space 2.0 θα συμπληρώνει και η Εθνική Στρατηγική για το Διάστημα, μια στρατηγική που για πρώτη φορά αποκτά η χώρα και η οποία, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, Μανώλη Ράμμο, αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο πλαίσιο στόχων και δράσεων για τον διαστημικό τομέα.
Η στρατηγική θέτει ως βασικούς στόχους την υποστήριξη της δημόσιας διοίκησης μέσω διαστημικών υπηρεσιών, την ανάπτυξη της ελληνικής διαστημικής βιομηχανίας, την ενίσχυση της επιστημονικής αριστείας και του brain gain, την ισχυρότερη διεθνή παρουσία της χώρας και την αξιοποίηση διαστημικών δεδομένων για τη διαχείριση κρίσεων.
Ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης
Ένα από τα συμβολικά στοιχεία της νέας στρατηγικής αφορά την αποστολή του πρώτου Έλληνα αστροναύτη. Όπως ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός, ο Αδριανός Γολέμης αναμένεται μέσα στα επόμενα δύο χρόνια να ταξιδέψει στο διάστημα, στο πλαίσιο συνεργασίας της Ελλάδας με την ESA.
«Είναι μία επένδυση που κάνουμε ως χώρα, με συμβολική αλλά και ουσιαστική αξία. Παράλληλα θέλουμε ο Αδριανός να μεταφέρει κυρίως στα σχολεία γιατί το διάστημα είναι σημαντικό και να λειτουργήσει ως καταλύτης έμπνευσης για τη νέα γενιά», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η συγκεκριμένη διαδικασία, ωστόσο, μόλις ξεκινά. Η ESA και η ελληνική πλευρά θα αξιολογήσουν τις διαθέσιμες διαστημικές αποστολές έως το 2029, με στόχο ο Έλληνας αστροναύτης να συμμετάσχει σε μία από αυτές, για την ακρίβεια βραχείας διάρκειας που διαρκεί συνήθως δύο έως τρεις εβδομάδες.
Παράλληλα, το επόμενο διάστημα θα δημοσιευθεί πρόσκληση ενδιαφέροντος προς πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα προκειμένου να προτείνουν επιστημονικά πειράματα, για να πραγματοποιηθούν κατά τη διάρκεια της αποστολής. Στόχος είναι η αξιοποίηση της αποστολής όχι μόνο ως συμβολικού γεγονότος αλλά και ως εργαλείου ενίσχυσης της ελληνικής έρευνας, με προοπτική δημιουργίας νέας τεχνογνωσίας και δυνητικά εμπορεύσιμων εφαρμογών.
Από την αγορά εξοπλισμού στην παραγωγή διαστημικής τεχνολογίας
Οι προαναφερθείσες ενέργειες θα συμβάλλουν σε μια ουσιαστική αλλαγή που θα αφορά στην ίδια την ελληνική βιομηχανία. Όπως υπενθύμισε ο κ. Καράντζαλος, πριν από λίγα χρόνια η Ελλάδα συμμετείχε στα προγράμματα της ESA κυρίως ως αγοραστής τεχνολογίας. «Αγοράζαμε από το ράφι. Δεν κατασκευάζαμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική. Γύρω από το πρόγραμμα μικροδορυφόρων έχει αναπτυχθεί ένα οικοσύστημα που περιλαμβάνει περισσότερες από 50 ελληνικές επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, ενώ διεθνείς εταιρείες έχουν εγκαταστήσει δραστηριότητες στη χώρα. Παράλληλα, Έλληνες επιστήμονες που εργάζονταν σε οργανισμούς όπως η NASA επιστρέφουν στην Ελλάδα, ενισχύοντας τη νέα διαστημική βιομηχανία.
Υπό αυτό το πρίσμα και με στόχο να ενισχυθεί ακόμα περισσότερο η σχετική βιομηχανία ο σχεδιασμός προβλέπει όλα τα νέα έργα να έχουν κατ' ελάχιστον 50% ελληνική βιομηχανική συμμετοχή.
Οι επόμενες προκλήσεις
Παρά τη σημαντική πρόοδο, οι άνθρωποι του οικοσυστήματος αναγνωρίζουν ότι η προσπάθεια βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Επόμενο ζητούμενο αποτελεί η δημιουργία περισσότερων ιδιωτικών επενδύσεων, η ανάπτυξη εξειδικευμένων επενδυτικών κεφαλαίων για διαστημικές τεχνολογίες, η συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων στα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά προγράμματα και η αξιοποίηση της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας Space Shield.
Η ενίσχυση της παρουσίας της χώρας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος επιβεβαιώθηκε και από τον γενικό διευθυντή της ESA, Josef Aschbacher, ο οποίος σημείωσε ότι «η Ελλάδα αναπτύσσεται με εντυπωσιακά γρήγορους ρυθμούς» και ότι σήμερα διαθέτει πλέον τη βιομηχανική και τεχνολογική ωριμότητα που δεν υπήρχε πριν από λίγα χρόνια.
Όπως είπε χαρακτηριστικά, η Ελλάδα δεν αποτελεί πλέον έναν απλό συμμετέχοντα στα ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα, αλλά εξελίσσεται σε ενεργό παραγωγό τεχνολογίας, δεδομένων και καινοτομίας, διεκδικώντας έναν πιο ουσιαστικό ρόλο στην επόμενη ημέρα της ευρωπαϊκής διαστημικής οικονομίας.
